महाराष्ट्रात कांदा उत्पादनात तब्बल २३ टक्क्यांची घट | Onion Production Drop

Onion Production Drop: देशातील कांदा लागवड जवळपास स्थिर राहिली असताना उत्पादनात मोठी घट झाल्याचे चित्र समोर आले आहे. केंद्रीय कृषी मंत्रालयाने जाहीर केलेल्या २०२५-२६ हंगामाच्या पहिल्या सुधारित अंदाजानुसार देशातील एकूण कांदा उत्पादनात ११.३ टक्क्यांची घट झाली आहे. तर महाराष्ट्रातील कांदा उत्पादनात २३ टक्क्यांची घट झाली आहे.

विशेष म्हणजे लागवडीतील घट अत्यंत नगण्य असताना उत्पादनात झालेली ही मोठी घट शेतकरी आणि बाजारपेठ दोन्हींसाठी चिंतेची बाब ठरत आहे. हवामानातील बदल, अतिवृष्टी, कीड-रोगांचा वाढता प्रादुर्भाव आणि शेती व्यवस्थापनातील काही मर्यादा ही या घटीमागची प्रमुख कारणे असल्याचे कांदा उत्पादकांनी स्पष्ट केले आहे.

कृषी मंत्रालयाच्या आकडेवारीनुसार, २०२४-२५ या हंगामात देशात एकूण ३०७ लाख टन कांदा उत्पादन झाले होते. मात्र २०२५-२६ मध्ये हे उत्पादन कमी होऊन २७३ लाख टनांवर आले आहे. म्हणजेच जवळपास ३४ लाख टनांची घट झाली आहे. ही घट केवळ आकडेवारीपुरती मर्यादित नसून तिचा परिणाम थेट बाजारभाव, निर्यात आणि ग्राहकांवर होण्याची शक्यता आहे.

लागवडीचा विचार केला तर, देशात कांदा लागवड जवळपास स्थिरच आहे. २०२४-२५ मध्ये १९ लाख ६८ हजार हेक्टरवर लागवड झाली होती, तर २०२५-२६ मध्ये ही लागवड १९ लाख ६४ हजार हेक्टरवर झाली आहे. म्हणजेच फक्त ४ हजार हेक्टर इतकी घट झाली आहे, जी टक्केवारीत केवळ अर्धा टक्का आहे. यावरून स्पष्ट होते की उत्पादनातील घट ही लागवडीमुळे नसून उत्पादकतेतील घट हीच मुख्य समस्या आहे.

महाराष्ट्राचा विचार केला तर, राज्यातील स्थिती अधिक गंभीर आहे. देशातील सर्वाधिक कांदा उत्पादन करणारे राज्य म्हणून महाराष्ट्राची ओळख आहे. गेल्या वर्षी देशातील एकूण उत्पादनापैकी सुमारे ४४ टक्के कांदा महाराष्ट्रात उत्पादित झाला होता. मात्र यंदा उत्पादनात २३ टक्क्यांची घट झाली असून राज्याचा देशातील वाटा ३८ टक्क्यांवर आला आहे.

राज्यातील आकडेवारी पाहता, २०२४-२५ मध्ये ९ लाख ७८ हजार हेक्टरवर कांदा लागवड झाली होती. तर २०२५-२६ मध्ये ती ९ लाख ५४ हजार हेक्टरवर झाली आहे. म्हणजेच सुमारे अडीच टक्क्यांची घट झाली आहे. परंतु उत्पादनात मात्र मोठी घसरण झाली आहे. गेल्या वर्षी १३५ लाख टन उत्पादन झाले होते, ते यंदा १०४ लाख टनांवर आले आहे. यामुळे राज्यातील शेतकऱ्यांवर आर्थिक दबाव वाढण्याची शक्यता आहे.

गुजरातमधील स्थिती आणखी चिंताजनक आहे. तेथे उत्पादनात तब्बल २९ टक्क्यांची घट झाली आहे. गेल्या वर्षी २५ लाख ४० हजार टन उत्पादन होते, ते यंदा घटून १८ लाख टनांवर आले आहे. कर्नाटकातही जवळपास १८ टक्क्यांची घट झाली असून उत्पादन २१ लाख २० हजार टनांवर आले आहे. पश्चिम बंगालमध्येही घट नोंदवली गेली आहे.

त्याउलट काही राज्यांमध्ये उत्पादनात वाढ झाली आहे. मध्य प्रदेशात ८.३७ टक्क्यांनी वाढ होऊन उत्पादन ४८ लाख १५ हजार टनांवर पोहोचले आहे. राजस्थानमध्ये सुमारे ४ टक्क्यांची वाढ झाली असून उत्पादन १६ लाख टनांवर पोहोचले आहे. याशिवाय बिहार, उत्तर प्रदेश, झारखंड, तेलंगणा, तमिळनाडू आणि आंध्र प्रदेश या राज्यांमध्येही उत्पादनात वाढ झाल्याचे दिसून येते. यावरून स्पष्ट होते की देशातील उत्पादनातील घट ही सर्व राज्यांमध्ये समान प्रमाणात नसून काही भागांमध्येच ती तीव्र आहे.

खालील तक्त्यात प्रमुख राज्यांतील उत्पादनातील बदल स्पष्ट केले आहेत: Onion Production Drop

कांदा उत्पादकतेत झालेल्या घटीची कारणे अनेक स्तरांवर आढळून येतात. काही भागांमध्ये लागवडीचा कालावधी योग्य वेळी साधता आला नाही. पावसाच्या अनियमिततेमुळे अनेक ठिकाणी पेरणी उशिरा झाली. काही भागांमध्ये अतिवृष्टीमुळे पिकांचे मोठे नुकसान झाले. जमिनीत पाणी साचल्याने मुळांच्या वाढीवर परिणाम झाला.

हवामानातील बदल हा एक महत्त्वाचा घटक ठरला आहे. तापमानातील चढ-उतार आणि आर्द्रतेतील बदल यामुळे कांद्याच्या वाढीवर परिणाम झाला. विशेषतः रब्बी हंगामात पोषक वातावरण नसल्याने कांद्याचा आकार अपेक्षेप्रमाणे वाढला नाही.

याशिवाय एकाच जमिनीत सतत कांद्याची लागवड केल्याने जमिनीची सुपीकता कमी झाली आहे. पीक फेरपालट न केल्याने रोग आणि कीड यांचा प्रादुर्भाव वाढतो. अनेक भागांमध्ये कीड-रोगांचा तीव्र प्रादुर्भाव झाल्याने उत्पादनावर परिणाम झाला.

सिंचनाची अपुरी व्यवस्था ही देखील एक महत्त्वाची समस्या आहे. ज्या भागांमध्ये पाण्याची कमतरता आहे, तेथे पिकांची वाढ योग्य प्रकारे होत नाही. यामुळे उत्पादनात घट होते. तसेच काही शेतकऱ्यांकडे निकृष्ट दर्जाचे बियाणे वापरण्याची वेळ येते, ज्यामुळे उगवण कमी होते आणि पिकांची वाढही समाधानकारक होत नाही.

या सर्व घटकांचा एकत्रित परिणाम म्हणजे कांदा उत्पादकतेत घट झाली आहे. त्यामुळे लागवड जवळपास समान राहूनही उत्पादनात मोठी घट दिसून आली आहे. याचा परिणाम आगामी काळात कांद्याच्या बाजारभावावर होण्याची शक्यता आहे. उत्पादन कमी झाल्यास दर वाढू शकतात, ज्याचा थेट परिणाम ग्राहकांवर होईल. दुसरीकडे, काही शेतकऱ्यांना उत्पादन घटल्यामुळे अपेक्षित उत्पन्न मिळणार नाही.

कृषी तज्ञांच्या मते, या समस्येवर उपाय म्हणून हवामानानुसार पीक नियोजन, सुधारित बियाण्यांचा वापर, पीक फेरपालट, योग्य सिंचन व्यवस्था आणि कीड-रोग व्यवस्थापन यावर भर देणे आवश्यक आहे. तसेच शेतकऱ्यांना वेळोवेळी मार्गदर्शन आणि तांत्रिक सहाय्य मिळणेही गरजेचे आहे.

एकूणच पाहता, देशातील कांदा उत्पादनात झालेली घट ही केवळ आकडेवारी नसून ती शेती क्षेत्रातील बदलत्या परिस्थितीचे प्रतिबिंब आहे. हवामान बदल, संसाधनांची मर्यादा आणि व्यवस्थापनातील त्रुटी या सर्वांचा एकत्रित परिणाम या घटीत दिसून येतो.